Het dubbele voordeel van de groene belasting

De vergroening van de belastingen bevordert de economische groei, zegt de ene econoom. Onzin, zegt de ander.

De klimaatverandering te lijf gaan door groene belastingen op energie en CO2-uitstoot op te leggen, doet opgeld. Uit gegevens van de World Business Council for Sustainanable Development blijkt dat vooral in de EU zo ook in Nederland fiscale vergroening terug is van weggeweest als wapen tegen milieuvervuiling.

Het staat buiten kijf dat groene belastingen het milieu goed doen. Je kunt er met een beetje geluk ongewenst gedrag mee sturen en zelfs veranderen: niet voor niets denkt de Nederlandse regering over een nieuwe heffing op vliegreizen. Milieukosten zullen een factor zijn in de keuzen die mensen maken, stelt staatssecretaris van financin De Jager. Dankzij de Nederlandse belasting op gas en elektriciteit ligt de consumptie naar schatting 3,5 procent lager. In Nederland is tien procent van de belastingen groen.

Dat is mooi, maar volgens de Deense econoom Mikael Skou Andersen van de Universiteit van Aarhus kan het mooier. Milieubelastingen kunnen, zo concludeert hij in zijn laatste econometrische onderzoek, zelfs een positieve bijdrage leveren aan de economische groei. Andersen stelt vast dat in Duitsland, Groot-Brittanni, Zweden, Denemarken, Finland en Sloveni de economie sinds 1990 een half procent groeide doordat 25 miljard euro is verschoven van belasting op arbeid naar die op schadelijke emissies en energie.

Het is een opmerkelijk resultaat: dat in de onderzochte landen door de ontmoediging van energiegebruik de uitstoot van broeikasgassen is gedaald, ligt voor de hand. Maar dat milieuheffingen samengaan met economische groei is strijdig met het gezonde verstand van de meeste economen. Andersen schrijft dat door zijn onderzoek de theorie van het dubbele dividend niet langer kan worden verworpen: volgens dat leerstuk kunnen zowel milieu als economie profiteren van milieuheffingen.

Deze theorie is sinds jaar en dag onderwerp van hevig debat onder economen. Het is nu min of meer gemeengoed dat het double dividend een fabeltje is, zegt Ruud de Mooij, hoogleraar economie aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit en verbonden aan het Centraal Planbureau. De Mooij, auteur van een standaardwerk over het dubbele dividend, twijfelt aan de empirische houdbaarheid van het Deense onderzoek. Maatregelen grijpen in elkaar, zodat je de oorzaak van economische groei niet zomaar aan groene belastingen kan toeschrijven.

Zo is het bewijs moeilijk te leveren dat milieubelastingen gunstig zijn voor de werkgelegenheid, omdat bedrijven minder investeren in energie-slurpende processen en zo meer loonruimte creren. Met de opbrengst van de groene belasting worden andere belastingen verlaagd, bijvoorbeeld op arbeid. Je ziet om de zoveel tijd van dit soort papers uitkomen, zegt De Mooij. Politici grijpen zulke onderzoeken aan om hun groene-belastingmaatregelen uit te leggen. Ik zeg: een schoner milieu is hoe dan ook welvaartswinst.

De CO2-handel, waarbij aan bedrijven emissierechten worden toegekend, kun je vergelijken met milieuheffingen. De overheid verdient er niet aan, maar emissierechten prikkelen bedrijven wel om efficinter te produceren, zegt De Mooij. Maar ik zie niet hoe emissierechten de werkgelegenheid bevorderen.

Het zogeheten double dividend is al jaren onderwerp van een debat onder economen. Het idee is dat met het verschuiven van belastingen op arbeid en kapitaal naar milieubelastingen de natuur beter af is en de economie zal groeien. De gedachte is natuurlijk erg aantrekkelijk, zegt de Rotterdamse econoom Ruud de Mooij. Maar je moet het wel met een korreltje zout nemen. Dat de gemiddelde efficintie van een economie toeqneemt als bedrijven door heffingen minder vervuilend produceren, is onvoldoende bewezen.

Bron: Trouw 16 april 2007