Pensioenfonds gaat zn eigen weg

Dat pensioenfondsen investeren in de wapenindustrie is niet uitzonderlijk. Voor rendement schuwen veel grote beleggers vieze handen niet. Gebrek aan openheid is een groter probleem. ,,Pensioenfondsen kunnen doen wat ze willen.''

CULEMBORG - Nederlandse pensioenfondsen als ABP en PGGM investeren fors in de Amerikaanse wapenindustrie, meldde televisieprogramma Zembla zondagavond. De televisiemakers baseerden zich op een rapport van de VBDO, de organisatie voor duurzaam beleggen. In dat onderzoek komt vooral het schrijnende gebrek aan openheid en de eenzijdige gerichtheid op rendement aan het licht. ,,Niet alleen pensioenfondsen maken zich schuldig aan foute investeringen'', zegt opsteller Ernst van Weperen van de VBDO. ,,Ook grote institutionele beleggers, zoals Aegon, maken vuile handen.''

Beleggers als Robeco zijn echter aan te spreken op hun gedrag, en daar zit in de Nederlandse pensioensector het probleem: Pensioenfondsen laten zich door niets en niemand gezeggen. ,,Als je je geld belegt bij Robeco kun je aangeven wat ermee moet gebeuren. Als ze dat niet uit kunnen voeren, zoek je een ander fonds. Pensioenfondsen werken in feite ook met het geld van particulieren, maar daar dragen ze geen enkele verantwoording voor af.''

De gevolgen laten zich raden, stelt Van Weperen. ,,Op het gebied van duurzaam beleggen heeft de Nederlandse pensioensector een behoorlijke achterstand opgelopen. Ze onderschrijven de principes voor verantwoord beleggen, maar die richtlijnen zijn z algemeen; dat zegt eigenlijk weinig .''

Kansloos

Bijkomend probleem is dat een individuele werknemer niets kan doen als het pensioenfonds on-ethische investeringen pleegt met zijn ingelegde geld. De werkgever sluit het pensioen af, een werknemer staat daarbuiten. Pogingen om bij een andere aanbieder ondergebracht te worden, zijn kansloos. Van Weperen: ,,Ik ben bang dat er dan moet worden geprocedeerd tot aan de Hoge Raad.''

Politici roepen om een verbod voor het investeren in zaken die door de VN en de Nederlandse overheid worden afgekeurd, zoals clusterbommen. PvdA'er Staf Depla heeft hierover Kamervragen in voorbereiding. In Belgi bestaat al een wet die beleggen in fabrikanten van clustermunitie verbiedt. Niet de juiste oplossing, meent Van Weperen. ,,Er zijn zoveel foute investeringen te verzinnen. Het is veel beter om pensioenfondsen te dwingen tot meer openheid. Als je nu vraagt naar de beleggingsportefeuilles en het stemgedrag van pensioenfondsen, dan krijg je een keihard 'geen commentaar' te horen.''

Die gesloten cultuur leidt tot een eenzijdige gerichtheid op rendement, concludeert Van Weperen. De opbrengst moet omhoog en het doel heiligt de middelen. ,,Die instelling zit diep ingebakken in de bedrijfscultuur van pensioenfondsen.''

Een verbod op het investeren in bijvoorbeeld fabrikanten van clusterbommen kan ook averechts werken, waarschuwt Van Weperen. ,,Het blijft een keuze tussen twee kwaden, maar uiteindelijk heb ik liever dat ik weet wie die dingen maakt en waar het geld ervoor vandaan komt. Liever dat dan dat zo'n bedrijf opgeslokt wordt door een durfinvesteerder, zodat helemaal niemand meer invloed kan uitoefenen op het beleid.''

Niet alleen

Van Weperen staat in zijn pleidooi niet alleen: ook de stichting onderzoek multinationale ondernemingen (SOMO) pleit voor strengere belegginscriteria. Daarnaast moeten pensioenfondsen verplicht worden om inzage te geven in hun investeringen, vindt Somo. ,,Nederland loopt voorop met het privatiseren van pensioenen, maar we lopen achter met wetgeving over transparantie, beheer en duurzame normen'', constateert Myriam Vander Stichele van Somo. Het buitenland heeft de zaakjes vaak beter voor elkaar. Zo heeft Noorwegen duidelijke regels om onethisch beleggen te voorkomen.

Van Weperen: ,,Het staatspensioenfonds in Noorwegen is veel opener over hun gedrag. In de VS hebben mensen meer keuzevrijheid tussen pensioenfondsen. Als de fondsen zich uiteindelijk cht moeten verkopen, leren ze dit soort gedrag wel af.''

Bron: Nederlands Dagblad 20 maart 2007