De computer kent het regeerakkoord al

DEN HAAG/GRONINGEN - PvdA-leider Wouter Bos lijdt een forse nederlaag: de hypotheekrenteaftrek blijft intact. Ook CDA-voorman Jan Peter Balkenende moet slikken: de door hem zo gevreesde 'bejaardenbelasting' komt er wel degelijk.

Andr Rouvoet, fractievoorzitter van de ChristenUnie, is de lachende derde: hij haalt meer geld binnen voor gezinnen met maar n werkende ouder. CDA, PvdA en ChristenUnie zijn nog maar net aan hun onderhandelingen begonnen, maar vier wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen weten al hoe het regeerakkoord eruit zal zien. Dankzij een zelf ontwikkeld computermodel kunnen ze de meest waarschijnlijke compromissen gewoon uit de printer laten rollen. Na de vorige verkiezingen deden ze dat ook. Met succes: ze bleken de plank alleen te hebben misgeslagen op het gebied van veiligheid. Ze hadden veel nadruk op strengere straffen verwacht, terwijl CDA, VVD en D66 in hun regeerakkoord juist veel aandacht hadden voor preventie.

Met het model kunnen onderhandelingsprocessen worden nagespeeld en voorspeld. Bedrijven en overheidsinstellingen maken geregeld gebruik van de diensten van het adviesbureau Decide, waar de wetenschappers ook voor werken. Bedrijven melden zich bijvoorbeeld als ze gaan fuseren. Het ministerie van buitenlandse zaken wilde weten of Nederland in de Europese Unie mr voor elkaar had kunnen krijgen.

Het gebruikte computermodel gaat er vanuit dat partijen die in onderhandeling zijn, eerder geneigd zijn aan elkaar toe te geven naarmate de onderwerpen relatief minder belangrijk voor hen zijn, legt hoogleraar Frans Stokman uit. ,,Het CDA hecht meer belang aan het eigen standpunt over de hypotheekrenteaftrek dan de PvdA aan het hare. De zorgpremie is daarentegen belangrijker voor de PvdA. Beide partijen gaan er dus op vooruit als het CDA toegeeft op de zorgpremie, in ruil voor concessies van de PvdA op de hypotheekrenteaftrek.''

Zo hebben de onderzoekers de computer alle mogelijke compromissen laten doorrekenen om het meest logische eindresultaat vast te stellen. Daarbij beperkten ze zich tot elf actuele thema's in de politiek. Stokman: ,,Dat levert al een enorme lijst van mogelijke deals op, veel meer dan je handmatig zou kunnen nagaan.'' Toch begint het rekenproces met mensenwerk: Stokman en zijn collega's hebben twee politicologen gevraagd in te schatten hoe belangrijk de elf thema's voor de verschillende partijen zijn. Pas daarna kon de computer aan het werk.

Christenunie

Volgens de wetenschappers zal het regeerakkoord ditmaal het dichtst bij de standpunten van de ChristenUnie liggen. Zo komt er een 'kindgebonden' budget, iets waarvoor de ChristenUnie al lang pleit. Dat betekent dat niet alleen werkende ouders geld voor kinderopvang krijgen: gezinnen waarin n ouder thuisblijft, krijgen de bijdrage ook. Stokman en zijn collega's verwachten verder meer nadruk op stervensbegeleiding en pijnbestrijding, ten koste van euthanasie - al viel dit niet onder de elf onderzochte thema's.

Het CDA ziet de minste eigen standpunten terug in het regeerakkoord. Zo geven de christendemocraten op zijn minst voor een deel toe aan de PvdA door in te stemmen met gedeeltelijke fiscalisering van de AOW, terwijl het CDA tijdens de campagne heeft beloofd dat dat niet zou gebeuren. Daar staat tegenover dat de aftrek van de hypotheekrente gehandhaafd blijft, zoals een andere belangrijke verkiezingsbelofte van het CDA luidde.

Het computermodel kan de onderhandelingen in theorie flink bekorten. In een handomdraai zijn de compromissen tevoorschijn te toveren waar de drie partijen gezamenlijk het meeste baat bij hebben. Toch is Stokman niet verbaasd dat hij nog geen telefoontje heeft gekregen van de onderhandelaars aan de formatietafel. ,,Het is voor het onderlinge vertrouwen erg belangrijk dat de partijen het gevoel hebben dat ze er op hun manier uit zijn gekomen. De computer is hooguit een hulpmiddel.''

Chemie

Het model houdt niet met alle factoren rekening die tijdens een kabinetsformatie spelen. Het 'gebrek aan chemie' tussen Wouter Bos en Jan Peter Balkenende dat er mede de oorzaak van was dat PvdA en CDA de onderhandelingen over een nieuw kabinet in 2003 na twee maanden staakten, is moeilijk in een computermodel te vatten. Hetzelfde geldt voor de mogelijkheid dat de ene partij handiger zou kunnen onderhandelen dan de andere.

De wetenschappers blijven dan ook sleutelen aan hun vinding. Stokman: ,,We hopen in de toekomst ook de alternatieven te kunnen meewegen die een partij heeft. In 2003 kon Balkenende bijvoorbeeld gemakkelijk gedag zeggen tegen Bos, omdat hij ook nog met de VVD verder kon. Nu is dat veel moeilijker: CDA en PvdA hebben niet echt een alternatief. Als de onderhandelingen toch stuklopen, rest er weinig anders dan een minderheidskabinet. Of nieuwe verkiezingen. En waar die toe zullen leiden kan ik ook niet voorspellen.''

Bron: De Stentor 4 januari 2007